Thứ năm, 15/03/2018

NHỮNG MÓN QUÀ QUÊ GỌI TÊN MIỀN ĐẤT QUẢNG NGÃI

Quảng Ngãi là một tỉnh ven biển nằm ở vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ, Việt Nam. Vùng đất Quảng Ngãi tuy nghèo khó nhưng trái ngược với điều kiện tự nhiên, Quảng Ngãi có nhiều sản vật, quà quê thơm ngon, giản dị mà đậm đà như chính con người nơi đây.

1. Cá Bống sông Trà

Cá bống sông Trà là đặc sản nổi bật nhất ở xứ Quảng, thậm chí còn lan xa ra các vùng lân cận. Ai ai cũng biết đến Quảng Ngãi nổi tiếng với địa danh sông Trà Khúc. Sông Trà Khúc thân thuộc trong đời sống người dân mảnh đất Quảng Ngãi. Không chỉ là dòng sông đẹp điểm tô cho thành phố Quảng Ngãi. Mà cũng bởi từ dòng sông này đã cho ra đời một loại đặc sản tự nhiên, nức danh tiếng xa gần là cá bống. Những nồi cá bống kho tiêu nóng hổi; cá bống đóng hộp dùng làm quà…Cá bống trở thành thứ đặc sản, món ăn thưởng trực trong đời sống hàng ngày của  người dân Quảng Ngãi. Cá bống chỉ cần ăn với cơm trắng nóng hổi cũng đủ ngon khiến người thưởng thức phải suýt xoa, đối với đấng mày râu, cá bống là một món mồi nhậu tuyệt vời.

 

2. Quế Trà Bồng

Trà Bồng là huyện miền núi, nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Quảng Ngãi, Là một huyện miền núi nên diện tích đồi núi chiếm phần lớn đất đai trong huyện. Địa hình huyện Trà Bồng khá phức tạp, bị chia cắt mạnh bởi các khối núi và sông suối chằng chịt trong các thung lũng nhỏ hẹp, núi ở đây có độ dốc lớn. Chính bởi điều kiện tự nhiên giúp cho Trà Bồng phát triển được giống quế. Ở đây có nhiều loại quế nhưng phổ biến nhất là loại quế thanh. Quế được mua về làm quà và dùng để xuất khẩu rất nhiều. Quế là bài thuốc quan trọng trong Đông y, quế cũng có thể làm gia vị nấu ăn, khử mùi, làm tinh dầu…Quế Trà Bồng nổi tiếng khắp cả nước và hiện  nay đặc sản này còn là mặt hàng xuất khẩu sang thị trường Châu Âu và khắp Châu Á. Đây thực sự là món quà quê ý nghĩa đối với những ai có dịp tới Quảng Ngãi.

 

3. Cá niên sông Liêng

Nếu bạn có dịp ghé qua miền núi Trà Bồng, Ba Tơ, Minh Long, Sơn Hà, Sơn Tây,… ở Quảng Ngãi thì đừng có bỏ qua món cá niên nướng. Nếu như trước đây, cá niên là món ăn bình thường trong các gia đình ven sông Liêng, thì giờ đây, cá niên đã trở thành đặc sản nức tiếng và có giá thành cao. Mùa sinh sôi phát triển của cá niên diễn ra rất nhanh, chỉ kéo dài từ tháng chạp cho đến tháng tư âm lịch năm sau tức vào tiết xuân.

Cá niên thường khoảng bốn ngón tay và có màu đẹp. Có nhiều cách chế biến cá niên như: nấu canh, luộc, chiên xù… nhưng ngon nhất có lẽ vẫn là cách niên nướng trui. Người ta thường chế biến cá niên nướng bằng cách kẹp cá vào gắp tre tươi, nướng trên than hồng hoặc vùi vào đống tro còn lửa, chỉ cần mỡ chảy xèo xèo, mùi thơm nức mũi là ăn được. Khi ăn phủi sạch lớp tro dính vào vảy cá, gỡ từng miếng thịt chấm vào chén muối ớt xanh hay nước mắm chanh tỏi ớt đầy hương vị thơm ngon, hoặc ăn cùng bánh tráng thì sẽ nhớ mãi không quên.

 

4. Ram bắp

Ram bắp là Bắp (ngô) nếp được giã nhuyễn trộn hành tím, tiêu, tỏi, hành, hẹ rồi xào sơ qua, sau đó bánh tráng cuốn đều bao bọc bên trong là phần bắp mới xào, mỗi cuốn ram dài tầm 10 cm. Ram bắp có màu ươm vàng thì vớt ra để ráo dầu, ăn kèm với rau sống gồm chuối chát, quả vả, dưa chuột, xà lách, rau thơm, rau diếp cá, hẹ và nước mắm nguyên chất được giã chung với ớt, tỏi Lý Sơn là khiến người thưởng thức không thể không suýt xoa với hương vị thơm ngon này.. Món ăn đơn giản với những nguyên liệu đồng quê này đối với những người dân Quảng Ngãi đi xa có lẽ không thể quên được. Món ram bắp có thể ăn trong ngày Rằm hoặc là món ăn quê nhắc nhớ về một thời khó khăn.

 

5. Tỏi Lý Sơn

Tỏi Lý Sơn nổi tiếng cả nước bởi tỏi có hương vị đặc biệt. Đặc trưng nhất là chúng có vị cay dịu chứ không cay nồng như tỏi khác. Tỏi Lý Sơn là nguyên liệu để làm nên nhiều món ăn ngon, là gia vị không thể thiếu trong các bữa ăn.

Đất trồng tỏi tại Lý Sơn cũng đặc biệt bởi được người dân pha trộn giữa đất đỏ của núi lửa và đất cát mịn ven biển theo một tỉ lệ bí mật của chính người dân tại địa phương. Cũng chính mức độ dinh dưỡng và tự nhiên của đất núi lửa và cát biển nên người dân trồng tỏi Lý Sơn không dùng bất kì một lại phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật nào. Với kĩ thuật canh tác, Tỏi Lý Sơn hiện nay trở thành thứ đặc sản nổi tiếng khắp cả nước của Quảng Ngãi. Vì vậy nếu có dịp tới quảng ngãi hay lựa chọn mua tỏi  Lý Sơn.
 

6. Don

Don là loài có họ hàng với hến nhưng chỉ ở Quảng Ngãi mới có don, và đặc biệt hơn nữa, don chỉ xuất hiện ở sông Trà và sông Vệ. Don có mùi vị ngọt ngon không nơi nào có được, thường ăn kèm với bánh tráng. Chế biến don  bằng cách ngâm rửa rồi cho vào nồi nước sôi cho tới khi mở miệng. Nước luộc nem nếm vừa miệng, don có thể xào thêm hoặc ăn luôn. Khi ăn chỉ cần rắc thêm hành tây, hành lá, chút ớt xiêm và rải rác vài hột tiêu xay nhuyễn, rồi bẻ bánh tráng nướng vào, thêm tép tỏi Lý Sơn và quả ớt hiểm là đủ gói gọn hương sắc đất Quảng trong một món ăn. Đây là đặc sản mà quý khách nên thử nếu có dịp tới Quảng Ngãi, cảm nhận được hương vị quà quê mộc mạc từ don.

 

7. Kẹo gương

Kẹo gương là loại kẹo màu vàng, được dát mỏng trong như pha lê, đính kèm lên trên mặt là những hạt đậu phụng, hạt mè rang trắng vàng. Kẹo gương được làm từ đường cát trắng kết hợp với mạch nha. Người quảng ngãi có câu: Kẹo gương Thu Xà, mạch nha Mộ Đức. Kẹo gương Quảng Ngãi có nguồn gốc  từ người Thu Xà, xã Nghĩa Hòa, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi….nhưng hiện nay, kẹo gương đã được phổ biến ở rất nhiều nơi. Ăn kẹo gương là cảm nhận được sự giòn giòn, vị ngọt thanh của đường, vị béo của lạc. Ăn kẹo gương chuẩn nhất là nhâm nhi bên tách trà nóng thơm hương nóng hổi là thú vui của cuộc sống  người dân nơi đây.

 

8. Mạch nha

Nếu Kẹo gương nổi tiếng ở Thu Xà thì Mạch nha nổi tiếng tại Mộ Đức. Mạch nha Thi Phổ – Mộ Đức là thứ mạch nha có chất đường lấy từ gạo nếp, có độ dẻo nhưng không dai, có màu vàng trong như mật, vị ngọt thanh, thơm ngon mùi nếp. Mạch nha có đặc tính ngọt thanh và dịu, ăn nhiều không thấy gắt, cái dẻo của mạch nha cũng khác đường non, cầm thố hay lon đựng mạch nha nghiêng qua một bên thấy mạch nha không đổ dồn, sờ không dính tay, ăn có chứa nhiều sinh tố vì dùng toàn mộng lúa pha với mộng nếp hay toàn mộng nếp thay vì mộng lúa, nên mạch nha có thể để lâu mà vẫn giữ nguyên mùi vị thơm ngon, dễ bảo quản.

Để làm mạch nha cũng phải trải qua nhiều công đoạn. làm mạch nha cũng cần có bí quyết, có nghệ thuật. Nếu lửa lớn, mạch nha sẽ có mùi khét, còn lửa nhỏ thì mạch nha sẽ không có độ dẻo đặc trưng. Khi mạch nha vừa đủ độ dẻo cần thiết thì đổ vào lon, để nguội và đóng hộp… thế mới thấy, làm nên một đặc sản người nghệ nhân cần chú tâm, đem lòng yêu nghề vào thực hiện mới cho ra những sản phẩm chất lượng.

 

Xin được trích vài đoạn thơ hay về miền đất Quảng Ngãi:

Giữa Miền Trung mưa dầm nắng dãi

Đất Quảng Ngãi vẫn mãi tươi xinh

Một vùng nhân kiệt địa linh

Quê hương tôi đấy trung trinh nghĩa tình

Rặng Thạch Bích chiều tà soi bóng

Biển Mỹ Khê gió đọng tiếng dương

Trà Bồng cây quế ngát hương

Thu Xà đậu phụng kẹo gương ngọt lành

Dòng Sông Vệ nước thanh gió mát

Lắng phù sa mía ngọt lúa xanh

Đồng quê hoạ khéo tựa tranh

Con don, bánh tráng, ui sành, lời rao

 

(Quảng Ngãi quê tôi- Hoang Than)